Nowe kompetencje PIP. Jest apel o jasne zasady kontroli

Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy budzą pytania o sposób ich stosowania wobec przedsiębiorców. Szczególne znaczenie ma sytuacja firm korzystających z modeli pracy platformowej, ponieważ charakter takich relacji może różnić się od klasycznej organizacji przedsiębiorstwa. Pierwsze decyzje PIP mogą wpłynąć na praktykę całego rynku, dlatego granice nowych kompetencji powinny być możliwie przewidywalne.

Nowe kompetencje PIP zmieniają sposób kontroli

Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z 11 marca 2026 r., która weszła w życie 8 lipca 2026 r., rozszerzyła kompetencje inspekcji. Zgodnie z informacją Think Tank The Company PIP uzyskała możliwość stwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej istnienia stosunku pracy w sytuacji, gdy strony zawarły umowę cywilnoprawną, ale sposób wykonywania pracy odpowiada przesłankom określonym w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Zmiana ma znaczenie przede wszystkim w sytuacjach, w których forma zawartej umowy może różnić się od rzeczywistego charakteru wykonywanej pracy. Think Tank The Company zwraca jednak uwagę, że nowe uprawnienie oznacza istotną zmianę sposobu ingerencji państwa w relacje pomiędzy stronami umowy.

Dotychczas spory dotyczące charakteru stosunku prawnego były rozstrzygane przede wszystkim na gruncie prawa prywatnego i podlegały kontroli sądowej. Obecnie organ administracji publicznej może stwierdzić istnienie stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej.

Według Think Tank The Company powstaje w ten sposób napięcie pomiędzy dwiema wartościami: skuteczną ochroną osób wykonujących pracę oraz autonomią stron w kształtowaniu stosunków gospodarczych. Organizacja podkreśla, że przy ocenie nowych przepisów trzeba rozdzielić kwestię samej konstytucyjności kompetencji PIP od standardu, według którego będzie ona wykorzystywana w praktyce.

Zdaniem organizacji szczególne znaczenie dla przedsiębiorców będzie miała przewidywalność działania organów oraz stosowanie jednolitych kryteriów oceny.

 

Praca platformowa szczególnym wyzwaniem dla PIP

 

Jednym z najważniejszych obszarów wskazywanych przez Think Tank The Company jest praca platformowa. Modele działania platform internetowych różnią się od klasycznej organizacji przedsiębiorstwa. Praca może być wykonywana bezpośrednio na rzecz platformy, za pośrednictwem innych podmiotów albo na podstawie różnych form kontraktowych.

W takim modelu sama forma prawna współpracy nie powinna automatycznie przesądzać ani o istnieniu stosunku pracy, ani o jego braku. Kluczowe znaczenie mają rzeczywiste warunki wykonywania pracy.

Think Tank The Company podkreśla, że w przypadku platform co do zasady mamy do czynienia z umowami cywilnoprawnymi, a nie umowami o pracę. Jednocześnie organizacja wskazuje, że pierwsze decyzje podejmowane na podstawie nowych kompetencji PIP mogą kształtować praktykę wykraczającą poza pojedyncze postępowania.

Jeżeli określony model zostanie uznany za spełniający przesłanki stosunku pracy, konsekwencje takiej interpretacji mogą dotyczyć również innych przedsiębiorstw wykorzystujących podobne rozwiązania.

Dlatego, zdaniem Think Tank The Company, potrzebne jest możliwie szybkie wypracowanie jednolitych kryteriów oceny modeli współpracy. Bez takich kryteriów przedsiębiorcy mogą poznawać granice dopuszczalnych modeli działalności dopiero w wyniku kolejnych kontroli.

Eliza Kruczkowska: PIP nie powinna działać instrumentalnie

Think Tank The Company apeluje do ministry Agnieszki Dziemianowicz-Bąk oraz inspektora Jarosława Krasonia o zaprzestanie instrumentalnego wykorzystywania instrumentów nadzoru wynikających z nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Eliza Kruczkowska, dyrektorka zarządzająca Think Tank The Company i autorka apelu, mówi:

„Think Tank The Company apeluje do Pani Ministry A. Dziemianowicz-Bąk i Pana Inspektora J. Krasonia o możliwie pilne zaprzestanie instrumentalnego wykorzystywania instrumentów nadzoru z ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, jak również o zaprzestanie korzystania przez organy Państwowej Inspekcji Pracy z kompetencji z art. 11 pkt 7a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Takie działanie organów Państwowej Inspekcji Pracy, tj. instrumentalne wykorzystywanie takich instrumentów, jest niezgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w tym ze standardami składającymi się na konstrukcję demokratycznego państwa prawnego. Jest to równocześnie działanie, które może implikować odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu nieprawidłowego działania organów administracji publicznej, jak również jest to działanie, które może prowadzić do stworzenia niewłaściwego rozumienia pojęcia stosunku pracy w rozumieniu postanowień z art. 5 ust. 1 Dyrektywy 2024/2831, a tym samym do wręcz „śmierci cywilnej” platform internetowych i roszczeń inwestorów wobec Polski z tytułu naruszenia postanowień umów o wspieraniu inwestycji. Koniecznym w rezultacie jest zaprzestanie tej działalności przez PIP”.

Spór o konstytucyjność nowych przepisów

W informacji Think Tank The Company wskazano również na trwającą kontrolę konstytucyjności części nowych regulacji.

Prezydent RP skierował ustawę do kontroli następczej Trybunału Konstytucyjnego. 17 lipca 2026 r. wystąpił o zbadanie zgodności z Konstytucją między innymi przepisu przyznającego PIP kompetencję do stwierdzania istnienia stosunku pracy.

Oznacza to, że administracja stosuje obecnie instrument, którego konstytucyjne granice pozostają przedmiotem sporu.

Think Tank The Company zwraca uwagę, że możliwość administracyjnego stwierdzenia stosunku pracy ingeruje w kilka elementów autonomii stron, w tym decyzję o wyborze formy współpracy, wybór kontrahenta oraz możliwość określenia treści łączącego strony stosunku prawnego.

Jednocześnie organizacja zaznacza, że przy ocenie regulacji należy brać pod uwagę charakter i skalę ingerencji oraz jej proporcjonalność wobec celu, który ustawodawca chce osiągnąć.

Trzy procesy nakładają się na siebie

Według Think Tank The Company najbliższe miesiące będą istotne dla kształtowania zasad dotyczących pracy platformowej i relacji kontraktowych. Do 2 grudnia 2026 r. Polska powinna implementować Dyrektywę (UE) 2024/2831 dotyczącą poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform internetowych. Regulacja odnosi się bezpośrednio do problemu prawidłowego określania statusu zatrudnienia osób wykonujących pracę platformową.

W tym samym czasie funkcjonują już nowe kompetencje PIP, a część przepisów pozostaje przedmiotem kontroli konstytucyjnej. Think Tank The Company wskazuje więc na trzy nakładające się procesy: rozpoczęcie stosowania nowych kompetencji PIP, kontrolę konstytucyjności części regulacji oraz implementację europejskich przepisów dotyczących pracy platformowej. Zdaniem organizacji istnieje ryzyko, że praktyka administracyjna zacznie kształtować się wcześniej niż docelowe otoczenie regulacyjne.

Dla przedsiębiorców oznacza to przede wszystkim potrzebę obserwowania pierwszych decyzji i praktyki PIP. Szczególnie istotne może być to dla firm korzystających z modeli współpracy charakterystycznych dla gospodarki platformowej oraz przedsiębiorstw stosujących umowy cywilnoprawne w ramach elastycznych modeli organizacji pracy.

W ocenie Think Tank The Company najważniejsze dla rynku będzie nie rozstrzygnięcie pojedynczej kontroli, lecz sposób, w jaki nowe kompetencje będą stosowane wobec całych kategorii przedsiębiorstw. Przewidywalność, proporcjonalność i równe traktowanie mogą w tym ujęciu zdecydować o tym, czy nowe uprawnienia PIP będą postrzegane jako narzędzie skutecznego egzekwowania prawa, czy jako źródło dodatkowej niepewności regulacyjnej.

Think Tank The Company to apolityczny, pro biznesowy ośrodek ekspercki, który łączy głos przedsiębiorców z analizą i praktyką gospodarczą. Działa na rzecz innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki, przekuwając doświadczenie biznesu w systemowe rozwiązania. Zasady, którymi się kieruje, to rzetelność, sprawczość i apolityczność. Zapleczem Think Tanku jest Rada Biznesu tworzona przez czołowych przedsiębiorców - strategiczne kierunki wspierają m.in. Rafał Brzoska i Michał Sołowow. W skład organizacji wchodzi także Rada ds. MŚP.

Pobierz ebook "Książka o Egipcie, jakiego nie pokazują wycieczki. Śladami starożytnych królowych i polskich archeologów"